สุเทษณ์เป็นทุกข์เพราะรักมัทนา
สุเทษณ์ เทพบุตรบนสวรรค์ หลงรักมัทนาแต่นางไม่รักตอบ จึงให้มายาวินใช้เวทมนตร์เรียกนางมาพบ
เนื้อเรื่องครบทั้งสองภาค
เรียงเหตุการณ์ตามไฟล์ต้นฉบับ กดที่ภาพเพื่อขยายอ่านรายละเอียด
ภาคสวรรค์
มัทนาถูกสะกดและคลายมนตร์
มัทนามาถึงในภาวะไร้สติ สุเทษณ์ไม่ต้องการได้คำตอบจากนางในสภาพถูกบังคับ จึงให้มายาวินคลายมนตร์
มัทนาปฏิเสธความรัก
เมื่อได้สติ มัทนายืนยันว่าไม่อาจกล่าวว่ารักทั้งที่ใจไม่รัก เพราะจะเป็นคำลวงและผิดความสุจริต
สุเทษณ์โกรธและประกาศคำสาป
สุเทษณ์เห็นว่ามัทนาไม่ยอมรับรัก จึงสาปให้นางจุติจากสวรรค์ไปเกิดในโลกมนุษย์
มัทนาเลือกเกิดเป็นดอกไม้
นางขอเกิดเป็นดอกไม้ที่งาม มีกลิ่นหอม และเป็นประโยชน์ มายาวินเสนอไม้สวรรค์ชื่อกุพชกะหรือกุหลาบ
เงื่อนไขของคำสาป
มัทนาจะเป็นมนุษย์ได้หนึ่งวันหนึ่งคืนในวันเพ็ญ หากพบรักแท้จะคงร่างมนุษย์ แต่หากทุกข์เพราะรักและขอความช่วยเหลือ สุเทษณ์จึงจะยกโทษ
ภาคพื้นดิน
จุติเป็นกุหลาบกลางป่าหิมพานต์
มัทนาเกิดเป็นกุหลาบดอกใหญ่สีแดง งดงามและหอมไปทั่วป่า
ฤๅษีกาละทรรศินรับไปดูแล
ลูกศิษย์พบดอกไม้และนำเรื่องแจ้งฤๅษี เมื่อรู้ว่าเป็นเทพธิดามาจุติ ฤๅษีจึงเชิญไปปลูกที่อาศรมและให้การคุ้มครอง
คืนวันเพ็ญมัทนากลายเป็นมนุษย์
ฤๅษีเลี้ยงดูมัทนาเสมือนบุตรสาว และนางกลับเป็นมนุษย์ในคืนวันเพ็ญ
ท้าวชัยเสนพบมัทนา
กษัตริย์หนุ่มแห่งหัสตินาปุระเสด็จประพาสป่าและพักที่อาศรม เมื่อเห็นมัทนาก็เกิดความรัก
ประกาศคำมั่นรักและสมรส
ท้าวชัยเสนประกาศหมั้นและคำสัญญารักริมลำธาร เมื่อมัทนามีรักแท้จึงคงร่างมนุษย์และสมรสกับพระองค์
นางจัณฑีเกิดความริษยา
เมื่อท้าวชัยเสนพามัทนากลับเมือง นางจัณฑีรู้ว่าพระสวามีพาหญิงจากป่ามา จึงโกรธและคิดทำลายมัทนา
ชักศึกจากเมืองมคธ
นางจัณฑีให้นางค่อมอราลีส่งสารถึงพระบิดา ให้ยกทัพมาทำศึกกับท้าวชัยเสน
แผนสารลวง
เมื่อนางจัณฑีทราบว่าบิดาใกล้แพ้ จึงส่งข่าวลวงให้ท้าวชัยเสนกลับวัง และส่งข่าวลวงอีกฉบับให้มัทนาไปยังค่ายทหาร
ใส่ร้ายมัทนากับศุภางค์
จัดฉากพิธีทำเสน่ห์และให้เกศินีทูลว่ามัทนารักกับศุภางค์ ท้าวชัยเสนหลงเชื่อและสั่งประหารทั้งคู่
ความจริงเปิดเผย
พราหมณ์วิทูรสารภาพแผนร้ายของนางจัณฑี และนันทิวรรธนะบอกว่าไม่ได้ประหารมัทนา แต่ปล่อยนางเข้าป่า ส่วนศุภางค์เสียชีวิตในสนามรบ
มัทนากลับอาศรม
โสมะทัตนำมัทนากลับสู่อาศรมของฤๅษีกาละทรรศิน และท้าวชัยเสนเนรเทศนางจัณฑี
มัทนาขอความช่วยเหลือจากสุเทษณ์
มัทนาทำพิธีบูชาสุเทษณ์ สุเทษณ์ยอมแก้คำสาปหากนางยอมเป็นมเหสี แต่นางยังยืนยันว่าไม่รัก
ถูกสาปเป็นกุหลาบตลอดกาล
เพราะถูกปฏิเสธอีกครั้ง สุเทษณ์จึงสาปมัทนาให้เป็นดอกกุหลาบตลอดไป
ท้าวชัยเสนนำกุหลาบกลับเมือง
เมื่อทราบเหตุ ท้าวชัยเสนขอให้ฤๅษีช่วยและนำต้นกุหลาบกลับไปปลูกในอุทยาน
กุหลาบเป็นสัญลักษณ์แห่งความรัก
ฤๅษีให้พรให้กุหลาบดำรงอยู่คู่โลก มีกลิ่นหอม และเป็นสัญลักษณ์ที่ชายหญิงใช้แทนความรัก
สรุปโศกนาฏกรรม: ทุกข์ของตัวละครไม่ได้เกิดจากความรักเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการบังคับให้รัก ความริษยา การหลงเชื่อโดยไม่ตรวจสอบ และการใช้อำนาจตัดสินผู้อื่นด้วยอารมณ์